است و شايد مهاجرت كلينى به بغداد ، براى ملاحظه بعضى از اصول و تصحيح و تهذيب كتابش بوده باشد . 6 . بسيارى از دانشمندان و محدثان بزرگ اسلامى تصريح كرده‌اند كه مجموعهء اصول اربعمأه در كتب اربعه و على الخصوص كافى گرد آمده است و حتى يكى از دلائل اندراس آن اصول ، تأليف اين كتاب بوده است ، چنان‌كه شهيد ثانى ( مقتول به سال 965 ) در شرح رسالهء درايه خود مىفرمايد : امر متقدمين به چهارصد كتاب استقرار داشت كه آنها را اصول مىناميدند و اعتماد شيعه بر آن اصول بود . سپس برخى از آنها را روزگار پراكنده ساخت . گروهى از دانشمندان ، آن اصول را در كتاب‌هاى مخصوصى به منظور سهولت دسترسى خلاصه نمودند . بهترين اين خلاصه‌ها ، كتاب كافى تأليف محمد بن يعقوب كلينى و كتاب تهذيب شيخ طوسى است . « 1 » شيخ بهايى ( م 1031 هجرى ) در خاتمه وجيزه مىنويسد : قدماى محدثين - رضى اللَّه عنهم - احاديثى كه از ائمه ما - سلام اللَّه عليهم - به ايشان رسيده بود ، در چهارصد كتاب به نام « اصول » جمع نمودند . بعد از آن ، برخى از متأخرين - شكر اللَّه سعيهم - متصدى جمع اين كتب و مرتب كردن آنها شدند ، تا به آسانى در اختيار جويندگان اخبار قرار گيرد . پس كتاب‌هاى مبسوط و مبوب و اصولى مضبوط و مهذّب با اسانيد متصله به اهل عصمت - سلام اللَّه عليهم - هم‌چون كتاب كافى ، من لا يحضره الفقيه ، تهذيب ، استبصار ، مدينة العلم ، الخصال ، امالى ، عيون أخبار الرضا عليه السلام و غيره را تأليف نمودند . « 2 » مؤلف كتاب دفاع عن الكافى دربارهء فراهم آمدن اصول اربعمأه در كتاب كلينى مىنويسد : و بعد ظهور الكافى اضمحلت حاجة الشيعة الى تلك الاصول الاربعمأئة لوجود مادتها مرتبة مبوبة فى ذلك الكتاب . « 3 »

--> ( 1 ) . الدرايه . ( 2 ) . وجيزه ، ص 183 و 184 . ( 3 ) . دفاع عن الكافى ، ج 1 ، ص 27 .